Фото: ашық дереккөз
Қоғам белсендісі Қуат Домбай телефон алаяқтарының әрекеті қоғам үшін аса қауіпті деңгейге жеткенін айтып, жүйелі шаралар қабылдауға шақырды, деп хабарлайды Ult.kz.
Оның айтуынша, жақында ол балалық шағындағы досының отбасында болған қайғылы жағдайға куә болған. Досының небәрі 21 жастағы қызы алаяқтардың қысымынан кейін өз-өзіне қол жұмсап, Астанада белгісіз жағдайда қаза тапқан. Қайғылысы – бұл биыл оның сыныптастары арасында тіркелген үшінші өлім. Мұндай оқиғалар қоғамда үлкен алаңдаушылық туғызып отыр.
Домбайдың сөзінше, телефон алаяқтары бүгінде жаппай сипат алып, ұлттық деңгейдегі індетке айналған. Ол Нархоз университетінде өткен конференцияда қатысушылардың барлығы дерлік кемінде бір рет алаяқтардың алдау әрекетіне ұшырағанын атап өтті. Бұл – мәселенің қаншалықты кең таралғанының айқын дәлелі.
"Иә, жақында Украинамен бірлесіп осындай алаяқтық орталықтардың бірін жойғаны туралы ақпарат жарияланды (қоңыраулардың басым бөлігі сол жақтан келеді). Бірақ мен бұл қылмыстың азайғанын көріп тұрған жоқпын. Керісінше, жыл сайын бұл құбылыс ұлттық деңгейдегі індетке айналып барады. Арамызда осы алаяқтарға алданып, ақшасынан айырылған таныстар қаншама?", - дейді ол.
Мысалы, оның танысы шетелден жылдар бойы анасына жіберген қаражатын жинап келген зейнеткер ана 40 мың долларын алаяқтарға беріп қойған. Мұндай жағдайлар жалғыз емес, керісінше жаппай құбылысқа айналған.
Қоғам белсендісі қазіргі күрес тәсілдерінің жеткіліксіз екенін атап өтті. Оның пікірінше, банктер мен құқық қорғау органдары бұл мәселемен жеке-дара күресіп, тиімді нәтиже көрсете алмай отыр. Тергеу жұмыстары көбіне тәжірибесі аз қызметкерлерге жүктеліп, істердің толық ашылмай қалу қаупі жоғары.
"Мұндай деңгейдегі қылмыспен біздің банктер де, құқық қорғау органдары да жеке-жеке күресіп, нәтижеге жете алмай отыр. Осыған байланысты сыртқа шығарылған қаржының нақты көлемін және осы жағдаймен байланысты суицидтердің шынайы статистикасын көру қызық болар еді", - деп жазды ол.
Домбай алаяқтардың жыл сайын әдістерін жетілдіріп, тіпті жасанды интеллектіні қолдана бастағанын да айтты. Олар адамдардың жақындарының даусына ұқсас бейнеқоңыраулар арқылы сенімге кіріп, алдау тәсілдерін күрделендіріп отыр. Бұл өз кезегінде қарапайым азаматтардың қорғанысын әлсіретуде.
Осыған байланысты ол бірқатар нақты ұсыныс білдірді:
1) Телефон алаяқтарымен күресу үшін арнайы ведомствоаралық жедел топ құру қажет. Оның құрамына құқық қорғау органдарымен қатар «Қазтелеком», банктер, ұялы байланыс операторлары және халықаралық ұйымдар, соның ішінде Интерпол тартылуы тиіс. Бұл топ тәулік бойы жұмыс істеп, қылмыстың алдын алуға және жедел әрекет етуге бағытталуы керек.
2) Бұл топ барлық әдісті қолдануы тиіс. Тек қана «ізін суытпай» тергеумен шектелмей, қылмыскерлердің дайын сценарийлер бойынша жұмыс істейтінін ескере отырып, тіпті нейропсихологтарды да тарта отырып, халық арасында алдын алу бағытында белсенді ақпараттық жұмыс жүргізуі қажет.
3) Алаяқтардың құрбаны болған немесе күмәнді қоңыраулар алып жатқан азаматтар үшін бірыңғай жедел желі ашу. Бұл жүйе арқылы ақпарат жедел жиналып, жаңа қауіптер туралы халыққа дер кезінде ескерту жасауға мүмкіндік береді.
Қуат Домбайдың пікірінше, тек осындай кешенді әрі жүйелі шаралар арқылы ғана бұл қылмыстың экономикалық тиімділігін жоюға болады. Ал әрбір алаяқтық әрекет сәтсіздікке ұшырап, жедел әшкереленіп отырса, азаматтардың өмірі мен жинаған қаржысын қорғауға жол ашылады.
"Егер сіз бұл бастаманы қолдасаңыз, оны құқық қорғау органдарына, үкіметке және осы жұмысқа қатысуы тиіс барлық құрылымдарға ортақ талап ретінде жеткізейік", - деп ұсыныс білдірді Қуат Домбай.
