Фото: «Алатау» театры баспасөз қызметінен
Қазақ халқының рухани болмысы мен дүниетанымын айқындайтын ең асыл қазыналарының бірі – дәстүрлі ән өнері. Бұл өнер – ұлттың жүрек соғысы, өткен мен бүгінді жалғаған алтын көпір. Ғасырлар бойы ұрпақтан-ұрпаққа жеткен ән мұрасы өзінің терең мазмұнымен, әуезді иірімдерімен әр қазақтың жан дүниесіне жол табады. Қазақ үшін ән – тек әуен емес, ол – тарих, тағдыр, шежіре. Сондықтан да «қазақ әнмен егіз жаратылған» деген сөз бекер айтылмаған.
Осы асыл мұраны көздің қарашығындай сақтап, оны бүгінгі ұрпаққа саф қалпында жеткізіп жүрген өнер ордаларының бірі – «Алатау» дәстүрлі өнер театры. Алатаудың баурайында орналасқан бұл театр – ұлттық өнердің шынайы шеберханасы, дәстүрдің алтын діңгегі. Мұнда сахнаға шыққан әрбір өнерпаз – тек орындаушы ғана емес, ұлттың рухани жүгін арқалаған тұлға.
Сол театрдың шоқтығы биік ұжымдарының бірі – «Үшқоңыр» триосы. Табиғаттың көркем бір мекені саналатын Үшқоңырдай, бұл топ та өнер әлемінде өзіндік әсем өрнегімен ерекшеленеді. Трио құрамындағы Нариман Абдрахманов, Айсәуле Қайырғазина және Ерғали Ағайдаров – дәстүрлі әннің үш бірдей қазығы іспетті.
Дәстүрлі әннің дара үні
Қазақтың кең даласында қалықтаған әрбір ән – ұлттың жүрек үні, тарихтың жаңғырығы. Сол асыл мұраны бүгінгі күнге аман жеткізіп, тыңдарман жүрегіне қайта қондырып жүрген өнер иелерінің бірі – Абдрахманов Нариман Қажымұратұлы. Оның өнер жолы – тек жеке шығармашылықтың емес, тұтас бір дәстүрдің жалғасы.
Нариман 1990 жылдың 6 наурызында Тарбағатай ауылы топырағында дүниеге келді. Бұл өңір – ән мен жырдың, өнер мен өрнектің ордасы. Осындай киелі мекенде туып-өскен бала бойына өнерге деген сүйіспеншілікті ерте сіңірді. Қазақы орта, ұлттық тәрбие, ауылдың табиғи әуені – бәрі қосылып, оның жүрегінде әнге деген құштарлықты оятты.
Өнерге деген ынта оны кәсіби білім жолына алып келді. 2009-2012 жылдары Ж.Елебеков атындағы эстрада және цирк колледжі қабырғасында «Дәстүрлі ән» мамандығы бойынша білім алып, белгілі ұстаз Нұржан Жанпейісовтен дәріс алды. Бұл кезең – Нариманның өнерге алғашқы нық қадамы, дауыс табиғатын танып, орындаушылық шеберлігін қалыптастырған маңызды уақыт болды.
Білімін одан әрі жетілдіру мақсатында 2012-2016 жылдары Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясына түсіп, «Халық әні» мамандығы бойынша тәлім алды. Мұнда ол қазақ дәстүрлі ән өнерінің көрнекті өкілдері Еркін Шүкіманов пен Рамазан Стамғазиевтің шәкірті болды. Ұстаздарының тағылымы, сахналық тәжірибе, түрлі концерттер мен байқауларға белсене қатысу – оның шығармашылық болмысын қалыптастырды.
Нариманның өнерге бет бұруында ерекше рөл атқарған тұлға – оның туған нағашысы, қазақтың белгілі әнші-сазгері Тұрсынғазы Рахимов. Қазақы дәстүрмен батасын беріп, өнер жолына бағыттаған ағасының ықпалы Нариман үшін үлкен мектеп болды. Бүгінде ол ұстазының әндерін нақышына келтіріп орындап, олардың кеңінен насихатталуына өлшеусіз үлес қосып келеді. Бұл – тек туыстық емес, рухани сабақтастықтың жарқын көрінісі.
Еңбек жолын 2016 жылы Алматы облысы Қарасай ауданындағы “Үшқоңыр” фольклорлық-этнографиялық ансамблінде әнші ретінде бастап, 2022 жылға дейін сол ұжымда қызмет етті. Ал 2017 жылдың ақпан айынан бастап Алатау дәстүрлі өнер театры сахнасында әртіс-әнші ретінде көрерменге өнер ұсынып келеді. Бұл театр – дәстүрлі өнердің ордасы, ал Нариман – сол орданың жарқын өкілдерінің бірі.
Оның жетістіктері – өнердегі табандылық пен талпыныстың айқын дәлелі. Әр жыл сайын түрлі деңгейдегі байқауларда топ жарып, жүлделі орындарға ие болуы – оның кәсіби шеберлігін көрсетеді. 2009 жылы Қарағанды қаласында өткен республикалық байқауда дипломант атанса, 2010 жылы Алматыда «Халқымның әндері – бойтұмарым» конкурсында Бас жүлде иеленді. 2011 жылы пәндік олимпиадада Гран-при жеңіп алса, 2012 жылы Семейде өткен «Інжу-маржан» байқауында тағы да Бас жүлдені қанжығасына байлады.
Одан кейінгі жылдары да оның жетістіктері жалғасын тапты: облыстық, республикалық, халықаралық деңгейдегі байқауларда үнемі алдыңғы қатардан көрінді. Әсіресе, 2017 жылы өткен «Сәби болғым келеді» халықаралық байқауында Бас жүлде алуы – оның өнердегі үлкен белесі болды. Кейінгі жылдары да «Жырлайды жүрек», «Аймақты әнмен тербетіп» сияқты байқауларда топ жарып, үздік екенін дәлелдеді.
2023-2024 жылдары да ол биіктен көрініп, қазақтың біртуар әншілері Манарбек Ержанов, Естай Беркімбаев және Әміре Қашаубаев атындағы байқауларда жүлделі орындарға ие болды. Бұл – дәстүрлі ән өнеріндегі сабақтастықтың, рухани жалғастықтың айқын көрінісі.
Нариман Абдрахманов – тек әнші емес, ол – ұлттық өнердің жанашыры. Оның орындауындағы әрбір әнде тарихтың ізі, халықтың мұңы мен қуанышы, даланың кең тынысы сезіледі. Ол әнді орындамайды – ол әнмен бірге өмір сүреді.
Бүгінгі таңда Нариман – қазақ дәстүрлі ән өнерінің лайықты өкілі, сахнада өзіндік қолтаңбасы қалыптасқан өнерпаз. Оның үні – өткеннің жаңғырығы, бүгіннің тынысы, болашақтың аманаты.
Нәзік үн, терең болмыс
Қазақтың дәстүрлі ән өнері – тек дауыс емес, ол – жанның сыры, жүректің үні. Сол үнді нәзіктікпен, шынайылықпен жеткізе алатын өнерпаздар сирек. Осындай табиғи болмысымен ерекшеленетін өнер иелерінің бірі – Қайырғазина Айсәуле Әділбекқызы.
Айсәуле 1989 жылдың 28 қарашасында Ақтөбе облысында дүниеге келді. Өнерге жақын орта, ұлттық құндылықтарды қадірлейтін тәрбие оның болашақ жолын айқындап бергендей еді. Әнге деген ықыласы ерте оянып, сол қызығушылық оны кәсіби білім жолына жетеледі.
2006-2010 жылдары Ақтөбе мемлекеттік педагогикалық институтында «Музыкалық білім» мамандығы бойынша білім алып, өнердің теориялық негізін меңгерді. Бұл кезең оның музыкаға деген көзқарасын тереңдетіп, педагогикалық қырын қалыптастырды.
Алайда Айсәуленің шынайы өнер жолы дәстүрлі әнмен астасып жатты. Осы мақсатта ол 2010 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясына түсіп, «Дәстүрлі ән» мамандығы бойынша дайындық курсын тәмамдайды. Бұл жерде ол тәжірибелі ұстаз Ырысты Сүлейменовадан тәлім алады. Кейін 2012-2016 жылдары осы мамандықтың негізгі курсын жалғастырып, Айгүл Қосанованың шәкірті болады. Ұстаздарының бағыт-бағдары, сахналық тәжірибе, үздіксіз ізденіс – оның кәсіби тұлға ретінде қалыптасуына үлкен әсер етті.
Консерватория қабырғасында жүрген жылдары Айсәуле түрлі концерттер мен мәдени шараларға белсене қатысып, өнердегі тәжірибесін арттырды. Оның сахнадағы болмысы – табиғи, орындау мәнері – шынайы. Әр әнді жүрекпен сезініп, тыңдарманға жеткізе білу – оның басты ерекшелігі.
2015-2017 жылдары Хазар этно-фьюжн тобы құрамында солист әнші ретінде өнер көрсетіп, дәстүрлі және заманауи бағыттың тоғысында өзін сынап көрді. Бұл кезең оның шығармашылық көкжиегін кеңейтіп, сахналық тәжірибесін байытты.
2016 жылдың шілде айынан бастап Алматы облысы Қарасай аудандық мәдениет үйіндегі «Үшқоңыр» фольклорлық ансамблінде әнші болып қызмет атқарып, 2022 жылға дейін осы ұжымның белді мүшесі болды. Ал 2017 жылдан бастап Алатау дәстүрлі өнер театры сахнасында әртіс-әнші ретінде еңбек етіп келеді. Бұл – дәстүрлі өнердің қайнаған ортасы, ал Айсәуле – сол ортаның нәзік үні.
Ол тек сахнамен шектеліп қалмай, ұстаздық жолды да қатар алып жүр. Жекеменшік мектептерде домбырамен ән айту өнерін үйретіп, жас буынға ұлттық өнердің қадірін сіңіріп келеді. Бұл – оның өнерге деген адалдығының, жауапкершілігінің айғағы.
Айсәуленің жетістіктері – оның табандылығы мен талантының жемісі. 2012-2013 жылдары республикалық пәндік олимпиадаларда жүлделі орындарға ие болып, білім мен өнерді қатар алып жүргенін дәлелдеді. 2014 жылы Ғ.Құрманғалиев атындағы дәстүрлі әншілер байқауында І орын алып, кәсіби деңгейін көрсетті.
2014-2016 жылдары ҚР Тұңғыш Президенті қорының шәкіртақысын иеленуі – оның өнердегі әлеуетіне берілген жоғары баға. 2015 жылы Мекес Төрешов атындағы республикалық байқауда жүлделі орын алып, дәстүрлі ән өнеріндегі орнын нығайтты.
Одан бөлек, көптеген мәдени кештерде, әдеби-музыкалық шараларда өнер көрсетіп, түрлі алғыс хаттармен марапатталды. 2016 жылы Ахмет Жұбановқа арналған концертте өнер көрсетіп, музей басшылығының алғысына ие болды. Сол жылы «Күміс көмей, жезтаңдай» байқауында топ құрамында жүлделі орын алды.
2017 жылдан бастап оның жетістіктері жаңа деңгейге көтерілді. Патриоттық әндер байқауында І орын алып, түрлі шығармашылық кештерде өнер көрсеткені үшін марапаттарға ие болды. 2018 жылы мәдениеттің дамуына қосқан үлесі үшін облыс әкімдігі тарапынан алғыс хатпен марапатталды.
Кейінгі жылдары да оның еңбегі еленіп келеді. 2021 жылы «Алатау жұлдызы» медалімен, 2022 жылы театр басшылығының алғыс хатымен марапатталды. Сондай-ақ, Әзірбайжан Мәмбетовтің 90 жылдығына арналған халықаралық театр фестивалінің медалін иеленуі – оның тек әнші емес, сахна әртісі ретіндегі қырын да айқындайды.
2023 жылы актерлік шеберлік курсынан өтіп, өз мүмкіндігін одан әрі кеңейтті. Сол жылы Алматы қаласының мәдениет басқармасы тарапынан Халықаралық театр күніне орай алғыс хатқа ие болды.
Айсәуле Қайырғазина – дәстүрлі ән өнеріндегі нәзіктік пен тереңдіктің үйлесімі. Оның дауысы – жұмсақ, бірақ әсерлі; орындауы – қарапайым, бірақ жүрекке жетерлік. Ол әнді жай орындамайды, оны сезінеді, сонысымен тыңдарманды баурайды.
Бүгінде ол – қазақ өнерінің сахнасында өзіндік орны бар, көрермен жүрегінен жол тапқан өнерпаз. Оның шығармашылық жолы – үздіксіз ізденіс пен адал еңбектің айқын көрінісі.
Рухты дауыс иесі
Қазақтың дәстүрлі ән өнері – ұлттың жадын сақтап, рухын асқақтататын киелі мұра. Сол мұраны жүрегімен сезініп, тыңдарманға шынайы жеткізе алатын жас буын өкілдерінің бірі – Ағайдаров Ерғали Жанәліұлы. Оның шығармашылық жолы – талпыныс пен табандылықтың, табиғи талант пен еңбекқорлықтың үйлесімінен туған тағылымды жол.
Ерғали 1993 жылы Ташкент облысында дүниеге келген. Балалық шағы шекара сыртында басталғанымен, тағдыр оны тарихи Отаны – Қазақстанға жетеледі. 2002 жылы елге қоныс аударып, Қазығұрт ауданында білім алып, Заңғар орта мектебін тәмамдайды. Бұл кезең – оның тұлға ретінде қалыптасып, ұлттық рухты бойына сіңірген уақыты болды.
Өнерге деген қызығушылығы оны кәсіби білім жолына алып келді. Ол Оңтүстік Қазақстан саз колледжінде «Халық әні» мамандығы бойынша білім алып, тәжірибелі ұстаз Әлімжан Серікбайевтен тәлім алды. Дәстүрлі әннің қыр-сырын меңгеріп, дауыс мүмкіндігін шыңдаған бұл кезең оның өнерге нық қадам басуына негіз болды.
Білімін одан әрі тереңдету мақсатында Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясына түсіп, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Еркін Шүкімановтың шәкірті болды. 2018 жылы оқуын тәмамдап, кәсіби сахнаға толыққанды дайын өнерпаз ретінде шықты.
Бүгінде Ерғали Алатау дәстүрлі өнер театрында еңбек етіп, ұлттық өнердің өркендеуіне өз үлесін қосып келеді. Оның сахнадағы болмысы – жігерлі, шынайы, рухты. Орындаған әр әнінде кең даланың тынысы, халықтың үні сезіліп тұрады.
Ерғали – түрлі байқауларда топ жарған дарынды әнші. «Күміс көмей, жезтаңдай» байқауында І орын алып, Кенен Әзірбаев атындағы байқауда жүлделі ІІІ орынды иеленді. Сондай-ақ Халықаралық Дельфий ойындарында ІІІ орын алып, халықаралық деңгейде де өзін танытты. Республикалық дәстүрлі әншілер олимпиадасында І орын алуы – оның кәсіби шеберлігінің айқын дәлелі.
2016 жылдың тамыз айынан бастап ол «Үшқоңыр» тобының құрамында өнер көрсетіп келеді. Бұл топпен бірге еліміздің түкпір-түкпірінде өткен мәдени шараларда, мемлекеттік мерекелерде, концерттерде белсенді өнер көрсетті. Әсіресе Тәуелсіздік күніне арналған салтанатты кештер мен ел көлеміндегі мәдени күндерде оның өнері көпшілік көңілінен шықты.
Ерғали үлкен сахналарда да өзін еркін ұстайтын өнерпаз. Ол қазақтың танымал әншілері мен өнер майталмандарының шығармашылық кештерінде өнер көрсетіп, тәжірибе жинақтады. Атап айтқанда, Мәдина Ералиеваны еске алу кешінде, «Сағындырған әндер-ай» концерттерінде, Мақпал Жүнісова, Рамазан Стамғазиев, Ринат Зайытов сынды өнер иелерінің кештерінде өнер көрсетті.
Фото: «Үшқоңыр» тобы/«Алатау» театры баспасөз қызметінен
Сонымен қатар ол тек концерттік сахналарда ғана емес, ірі қоғамдық шараларда да белсенді. «Қазақ барысы» мен «Әлем барысы» сияқты ауқымды спорттық додаларда ән шырқап, балуандардың рухын көтерді. Бұл – оның өнерінің халықпен етене байланысының белгісі.
2018 жылы Ерғали «Үшқоңырға кел» атты жеке шығармашылық кешін өткізіп, тыңдарманмен етене жүздесті. Бұл кеш – оның шығармашылық белесінің бір көрінісі болды. Сонымен қатар, түрлі телевизиялық жобаларға қатысып, кең аудиторияға танылды.
2023 жылы театр ішінде «Жыл үздігі» статуэткасымен марапатталуы – оның еңбегіне берілген лайықты баға. Бұл – тек марапат емес, өнер жолындағы жауапкершілікті арттыратын сенім.
Ерғали Ағайдаров – дәстүрлі әннің жаңа буын өкілі. Оның дауысы – қуатты, орындауы – шынайы, болмысы – табиғи. Ол ән арқылы халықтың рухын жеткізіп, ұлттық өнердің өміршеңдігін дәлелдеп келеді.
Бүгінде ол «Үшқоңыр» тобының белді мүшесі ретінде қазақ ән өнерінің көкжиегін кеңейтіп, тыңдарман жүрегінен орын алып жүр. Оның өнер жолы – алда әлі талай асуларды бағындыратын, үміт пен сенімге толы жол.
Бізге жеткен халқымыздың ән мұрасы өзінің ерекше иірімдерімен жан дүниемізді баурап алады. Әсіресе, біздің қазақтың әнге деген құштарлығы, әнге етене жақындығы тіпті ала-бөтен ғой. Солай болатын жөні де бар. Өйткені қазақ әнмен егіз жаратылған.
«Үшқоңыр» триосының репертуары да кең ауқымды қамтыған. Ғасырлардан тамыр тартқан, ұлттың болмысын айқындайтын халық әндері мен халық композиторлары Ақан сері, Біржан сал, Мұхит, Үкілі Ыбрай сынды дәстүрлі ән өнерінің негізі болған Арқа, Жетісу, Батыс мектебін қамтиды. Сонымен қоса ХХ ғасырдың екінші жартысында қазақ ән өнерін жаңаша түрлендірген әндер «Үшқоңырдың» орындауында керемет нақышқа ие болып, тыңдарманның жүрегіне жол тауып келеді. Нұрғиса Тілендиев, Теміржан Базарбаев, Шәмші Қалдаяқов, Әсет Бейсеуов, Мансұр Сағатов сынды теңдесіз композиторлардың шығармалары топтың негізгі репертуарында.
Дәуір өтіп уақыт озған сайын, біз болашаққа көш түзеген қазақ ән керуенімен бірге сапар шегіп келеміз. Бұл күнде «Алатау» дәстүрлі өнер театрында көрермендеріне қалтықсыз қызмет етіп жүрген Нариман, Айсәуле, Ерғали да ән айтып қоймай өздерінің актерлік қырларымен де танылып келеді. Дарынды ұл-қыздарыңыз театр сахнасында өзіндік орны мен қолтаңбасы бар артистер болып қалыптасты.
Халқын әсем әнмен сусындатқан дүл-дүл әншілер ән керуенінің сәнді салтанаты. Орындаушысын тапқан ән тыңдаушының жүрегіне жетері анық. Ал әнді нақышына келтіре білген әнші қашанда халқының ыстық ықыласы мен құрмет-қошеметіне бөленген. «Үшқоңыр» триосы 2025 жылы «Алатау» дәстүрлі өнер театрында «Үшқоңыр» тобының «Ұлы елім» атты шығармашылық кеші өтті.
Еңбекпен өрілген ғұмыр
Өмірдің мәнін маңдай термен, адал еңбектің қадірін қарапайым тіршілігімен дәлелдеп жүрген жандар болады. Олар сахна төрінде көзге түспесе де, үлкен істің берекесін кіргізіп, бүтін бір ұжымның тыныс-тіршілігін қалыпты ұстап тұратын тірекке айналады. Сондай жандардың бірі – «Алатау» дәстүрлі өнер театрының қарапайым да қадірлі қызметкері Бектелеуов Алғабас Қожахметұлы.
Фото: Бектелеуов Алғабас Қожахметұлы/«Алатау» театры баспасөз қызметінен
Алғабас Қожахметұлы 1959 жылдың 16 қаңтарында Абай облысы, Шұбартау ауданына қарасты Малгелді ауылында дүниеге келген. Қазақы ауылдың қарапайым тіршілігі мен еңбекке баулитын тәрбиесі оның бойына жастайынан жауапкершілік пен төзімділікті сіңірді. Балалық шағы табиғатпен етене, тіршіліктің қайнаған ортасында өтті.
Сегіз сыныпты тәмамдаған соң, білімін жалғастыру мақсатында Алматы облысының Шамалған ауылындағы ГПТУ-ға түсіп, 1974-1977 жылдары кәсіптік білім алды. Бұл жылдар оның өмірге деген көзқарасын қалыптастырып, нақты мамандық иесі болуына жол ашты.
1977-1979 жылдары Отан алдындағы азаматтық борышын өтеп, әскер қатарында шыңдалды. Әскерден кейін туған жеріне оралып, Сарықамыс ауылында еңбек жолын бастайды. Қарапайым еңбек адамы ретінде алғашқы қадамдарын осы ауылда жасап, өмірдің түрлі сынақтарынан өтіп, тәжірибе жинақтайды.
1980-1985 жылдары Алматы қаласындағы Киров атындағы ауыр машина жасау зауытында жұмыс істеп, өндірістің қыр-сырын меңгереді. Бұл кезең оның еңбекқорлығын шыңдап, төзімділік пен кәсіби жауапкершілігін арттырған маңызды жылдар болды.
1985 жылдан бастап Сарықамыс совхозында түрлі қызметтер атқарды. Директордың орынбасары, есеп маманы, сауда меңгерушісі секілді жауапты қызметтерді абыроймен атқарып, ауыл шаруашылығы саласында да өзін көрсете білді. 1992 жылға дейін осы салада табанды еңбек етіп, ел игілігі үшін қызмет етті.
Кейінгі жылдары да еңбек жолы тоқтаған жоқ. 1993 жылы Аягөз қаласындағы темір жол депосында, ал 1995-1997 жылдары «Семей орманы» мекемесінде қызмет етіп, әр салада тәжірибе жинақтады. Қай жерде жүрсе де, өз ісіне адалдық танытып, сенімге селкеу түсірмейтін маман ретінде танылды.
1998 жылдан бастап Астана қаласында сантехник болып жұмыс істеп, осы салада ұзақ жылдар бойы еңбек етті. Бұл – көзге көріне бермейтін, бірақ аса жауапты, күнделікті тіршіліктің қалыпты жүруіне тікелей әсер ететін қызмет. Осы салада жиырма жылға жуық уақыт еңбек ету – үлкен төзім мен шеберліктің белгісі.
2019 жылдан бері Алғабас Қожахметұлы «Алатау» дәстүрлі өнер театрында сантехник болып қызмет атқарып келеді. Театр – өнердің ордасы болғанымен, оның ішкі жүйесінің дұрыс жұмыс істеуі де үлкен маңызға ие. Сол жүйенің үздіксіз қызмет етуіне Алғабас ағамыздың қосып отырған үлесі орасан.
Қолы шебер, ісіне ұқыпты, жауапкершілігі жоғары маман ретінде ол театр ұжымының сыйлы мүшесіне айналды. Әріптестері арасында сабырлы мінезімен, адамгершілігімен, қарапайым болмысымен ерекшеленеді. Қай кезде де көмекке дайын тұратын, ақылын айтып, қол ұшын созатын жан ретінде құрметке ие.
Театр қабырғасында жүрген жылдары ол тек өз қызметін атқарып қана қоймай, ұжымның бір бөлшегіне айналды. Өнер адамдарының еңбегін бағалап, олардың шығармашылықпен алаңсыз айналысуына жағдай жасап жүрген осындай жандар – мәдениет саласының көрінбейтін қаһармандары.
Алғабас Қожахметұлының өмір жолы – адал еңбек пен қарапайымдылықтың, табандылық пен төзімділіктің үлгісі. Оның ғұмыры – «еңбек етсең ерінбей, тояды қарның тіленбей» деген халық даналығының айқын көрінісі.
Осындай еңбек адамдары барда кез келген ұжымның іргесі берік, тіршілігі берекелі болмақ. Алғабас ағамыз – сол берекенің бір діңгегі.
Өнерге айналған өмір
Қазақ сахнасының тарихына көз салсақ, әр дәуір өз үнімен, өз бояуымен ерекшеленеді. Бірақ сол бояуды қанық ететін – сахнаға жанын арнаған тұлғалар. «Алатау» дәстүрлі өнер театрының қабырғасында он жылға жуық табан аудармай қызмет етіп келе жатқан актер Тимур Пиязов – сондай рухани ізденістің, өнерге адалдықтың көрінісі.
Фото: Фото: Тимур Пиязов/«Алатау» театры баспасөз қызметінен
Кей адам өнерге келеді. Кей адам өнер үшін туады. Тимур – екінші қатардан. Оның бойындағы әуез бен сезім әуелі музыкалық колледж қабырғасында қалыптасты. Эстрада вокал мамандығы бойынша білім алып, ол дыбыстың табиғатын, үннің мінезін таныды. Ән арқылы адамның жанын жеткізуді үйренді. Бірақ бұл – бастамасы ғана еді.
Кейін ол Т.Қ. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясында актерлік өнердің тереңіне бойлады. Ұстазы – Есмұхан Обаев. Бұл есім – қазақ театрының бір мектебі. Сол мектептен тәлім алған Тимур сахнаға тек орындаушы болып емес, ойлайтын, ізденетін, өзін өзі тани алатын актер болып шықты. Өйткені нағыз өнер – тек сыртқы әрекет емес, ішкі қозғалыс.
Оның өнердегі болмысы көпқырлы. Сахнада ол – бір әлем. Экранда – басқа әлем. Ал дауысында – үшінші бір тылсым бар. «Айман – Шолпан» телехикаясындағы шағын бейнеден бастап, «Достық жәрмеңкесіндегі» мінезді кейіпкерге дейінгі аралық – ізденістің жолы. Ал «Жұмат Шанин» фильмінде Мұхтар Әуезовті сомдауы – сол ізденістің биік шыңы. Әуезовтің бейнесі – жай образ емес, ол – тұтас ұлттың ойы мен мұңы. Сол биікті сезіну – үлкен жүрекке ғана бұйырады.
Ал оның дауысы... Дауыс – көзге көрінбейтін актерлік. «Золушкадағы» ханзаданың үні немесе «Малефисентадағы» Диавалдың сыры – бұл тек дыбыстау емес, бұл – жан беру. Тыңдаушы кейіпкерді көрмей тұрып, сезінсе – демек актер өз миссиясын орындады. Тимур дәл сол шекарадан өте алған. Ол тек актер емес. Ол – әнші. «BAQAI» тобы арқылы ол сахнаның басқа бір тынысын ашты. Ән айтқанда – ол сөзді емес, сезімді орындайды. Әр әуен – оның ішкі әлемінің жаңғырығы.
Бірақ бұл жолдың тамыры тереңде жатыр. Оның атасы – Зейнел Пиязов, Өзбекстан мен Қарақалпақстанның халық әртісі. Бұл – жай атақ емес, бұл – дәуірдің мойындауы. Ол кезінде қазақ сахнасының жарық жұлдызы Нұрмұхан Жантөринмен бірге білім алып, қатар жүрген. Өнерді бірге тыныстаған, бірге көтерген буын. Атасының он екі перзентінің түгел өнер жолына түсуі – бір әулеттің емес, бір мектептің тағдыры секілді. Сол мектептің үнін бүгін Тимур жалғап келеді.
«Өнердің ең ұлы қасиеті – шындық» деген еді Лев Толстой. Тимурдың ерекшелігі – сол шындықтан қашпауында. Ол әр рөлін қайталамауға тырысады. Әр образды жаңадан туады. Өзіне өзі сырт көзбен қарап, «дұрыс па, бұрыс па?» деп сұрақ қояды. Бұл – сирек қасиет. Өйткені актердің ең үлкен қарсыласы – өзі. Сахнада ол өзін ұмытады. Өзін ұмытқан сәтте ғана ол табады – кейіпкерді, шындықты, көрерменді. Бірде Сүйінбай болып сөз отын шашса, бірде Қуат болып күлкі сыйлайды. Бірде Мұқағали болып жүрекке мұң құяды. Бұл – жай шеберлік емес, бұл – жанның кеңдігі.
Он жыл – уақыттың өлшемі ғана. Ал өнерде уақыт өлшенбейді, ол – сезіледі. Тимур Пиязовтың осы он жылдағы жолы – ізденіс пен ішкі өсу, күрес пен кемелдену. Бұл жол әлі жалғасады. Өйткені оның өнері – тоқтауды білмейтін өзен секілді.
Қазақ сахнасы әрдайым шындықты іздеген. Сол шындықты тірілтіп жүрген актерлер барда, өнердің оты сөнбейді. Тимур – сол оттың бір ұшқыны емес, сол оттың өзі.
_140_110.png)
