02 нау, 2025 сағат 22:50

Бала еңбегіндегі ұл мен қыздың рөлі қандай?

Фото: Әйгерім Бегімбет

Жиһанкез журналист Динара Болаттың өзге пайымы Ult.kz-те.

Қай заманда да бала тәрбиесі өзекті. Әсіресе біз, қазақтар бесіктегі балаға айтылатын әлдиге дейін тәрбие дәнегін сепкен халықпыз. Дегенмен есейген ұрпақтың, әсіресе қыз баласында балалық шағына қатысты өкпе-реніші көп. Соның ішінде ата-анасының бір отбасында дүниеге келген ұл мен қызды алалауы кездеседі. Мәселе көп. Жиі айтылатыны «әлі бұғанасы қатпаған, ауыр көтерсе бойы өспей қалады» деп, үйдегі ұлды үй шаруасына жұмсамай сақтап, үй тірлігіне де, мал жайғауға да қызды көбірек пайдаланғаны нәзік жандылардың көңіліне тиеді. «Есейгенде де қыздардың барлық жүкті өз мойнына артып алуы, керісінше ұл шаруаға араласпай, қиындық көріп шыңдалмай рухы әлсіз, өзі әлсіз болуының басты себебі осы» дейді психолог мамандар.

Ұл баланы еңбекке баулымау оның ағзасының жетіліуіне қаншалықты кедергі? Ауыр жұмыс істеген қыздарға мұндай жүктің әсері қандай? Бұл сұрақтардың жауабын ағза жетілуінде айтарлықтай рөл атқаратын қалқанша безі мен гормонды жүйенің жұмысын жақсы білетін эндокринолог маманнан сұрауды жөн санадық.

Эндокринолог Жансая Алтынханның айтуынша баланың құнарлы тамақтануы, ұйқы режимінің сақталуы, спорттық белсенділігі мен психикалық стрессіз қолайлы ортада өсуі және гормондарының балансы, соның ішінде гипофизде бөлінетін өсу гормоны, қалқанша безі және жасына сай жыныстық гормондарының бөлінуі дұрыс болуы маңызды.

«Генетика заңы бойынша баланың стандартты бойын анықтау үшін ата-анасының бойына қойылатын арнайы формула бар. Сонымен бала бойының өсу потенциалын болжап көруге болады. Сәйкесінше, теріс жағдайда бала бойының өсу потенциалын басып тастайтын факторларды сөз етсем, өсу гормоны бөлінетін уақыт түнгі 21 - 22:00-де ұйықтап жатпаса баланың бойының өсуі тежеледі. Бала дегенім ұлға да, қызға да бірдей қатысты. Баланы екінші реттік жыныстық белгілері толық білініп, жетіліп бітпегенше қыз, ұл деп қатты бөліп жарудың қажеті жоқ. Ұлға зиянды сыртқы физикалық фактор, қыз баласына да зиянды», -дейді маман.

Сонымен қатар, маман ауыр физикалық жүктеме, ауыр заттар көтеру мен жүк тасу баланың омыртқасын, мықын сүйегін қисайтатындығын, сүйектегі өсу зонаны зақымдап, баланың бойын тежейтінін, дәл осы пункт қыз балаға келгенде аса қатаң назарда болуы керектігін айтады. Себебі артық салмақ көтеру әсерінен қыздың ана болу шағында жатырдың төмен түсуі, варикоздың кеңеюіне әкелуі мүмкін екен.

Сондай-ақ дәрігер өзінің дәрігерлік тәжірибесінде қазақ қыз-келіншектерінде жиі кездесетін омыртқа және мықын сүйегінің қисаюы қыздардың бастауыш сынып кезінен бастап бауырларын бағып, оларды көтергеннен және 10-12 жасында 30-40 килограммдық ауыр заттарды көтеру салдарынан болғанын мысал етеді.

Эндокринолог Жансая Алтынханнан 5 кеңес:

1. Балаңызға ауыр жүк көтертпеңіз!

2. Балаңыздың құнарлы, пайдалы тамақтануын қадағалаңыз!

3. Ұйқы гигиенасының сақталуын да назарда ұстаңыз!

4. Жылына екі рет отбасылық дәрігерге барып, балаңыздың бойы мен салмағын өлшеп, арнайы графикте сызып, өсу динамикасын тексеріп отыру керек!

5. Ұл - қызыңыздың бойы өз құрдастарынан аласа болса балалар эндокринологына қаратыңыз!

ПАЙЫМ

Баланы жұмсап, еңбекке баулу маңызды. Бұл әрекеттердің арқасында баланың санасында еңбексүйгіштік, барды бағалау, мақсатқа ұмтылу секілді тәртіп, жүйе орнайтыны анық. Алайда баланы еңбекке баулу ата-ананың өз мойнындағы жауапкершілікті балаға артып, бауырын бақтырып, ересектер істейтін ауыр жұмыстарды істету дегенді білдірмейді. Бала үйренсін деген ниетпен үй шаруасын істетудің өзінде оның жынысынан яғни ұл немесе қыз болып жаратылуынан тәуелсіз келешекте оның денсаулығына, түр сымбатына кеселі тимейтіндей еңбек түрін тапсырған абзал. Сонымен бірге өскелең ұрпақтың бойында өзіне қызмет ету, өзгенің еңбегін сыйлау, мақсатқа қарай жүйелі қадамдар жасау қасиеттерін қалыптастырудың тағы бір жолы - баланы спорт, өнер, біліммен достастыру екенін ескерген жөн. Қыздарымыз бақытты, ұлдарымыз еңселі болсын!

Динара Болат