Фото: БҰҰ жаңалықтар қызметі
Қазақстан маңызды саяси оқиғаға дайындалуда – 15 наурызда елде жаңа Конституция жобасы бойынша республикалық референдум өтеді. Жаңартылған Негізгі Заң қол жеткізілген бірқатар реформаларды бекітіп қана қоймай, құқықтық жүйенің әрі қарай дамуы мен мемлекеттік саясаттың бағыттарын айқындайды деп күтілуде, оның ішінде гендерлік теңдік және әйелдердің құқықтарын қорғау мәселелері де бар. Бұл туралы Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) жаңалықтар қызметіне берген сұхбатында Қазақстан Республикасының Конституциялық сотының төрайымы Эльвира Әзімова айтып берді.
Ол Нью-Йорк қаласында өтетін БҰҰ әйелдердің жағдайы жөніндегі комиссиясының 70-ші сессиясында Қазақстан делегациясын басқарады.
Конституциялық реформа
Әзімованың сөзінше, Қазақстанның БҰҰ әйелдердің жағдайы жөніндегі комиссиясының мерейтойлық сессиясына қатысуы халықаралық қауымдастыққа қол жеткізген нәтижелерді көрсетуге және гендерлік саясат саласындағы жаңа міндеттерді айқындауға мүмкіндік береді. Ол конституциялық реформаның ел үшін ерекше маңызы бар екенін атап өтті.
«Жаңа Конституция – бұл, негізінен, мемлекеттік жетілгендіктің және Қазақстан қабылдаған халықаралық міндеттемелердің расталуы», – деді Әзімова.
Конституциялық соттың басшысы атап өткендей, жаңа Негізгі Заң қол жеткізілген нәтижелерді ғана емес, мемлекет кездесетін жаңа сын-қатерлерді де көрсетеді.
Жаңа Конституция жобасында сақталатын негізгі қағидалардың бірі – халықаралық келісімдерді елдің қолданыстағы заңдарының бөлігі ретінде тану болып табылады. Қазақстан адам құқықтары мен гендерлік теңдік саласында бірқатар халықаралық құжаттарды, соның ішінде БҰҰ аясында қабылданған келісімдерді ратификациялаған.
«Халықаралық келісімдердегі міндеттемелер Қазақстан Республикасында қолданыстағы заңдардың бөлігі болып қала береді», – деп атап өтті Әзімова.
Оның сөзінше, бұл адам құқықтары саласындағы халықаралық стандарттардың ұлттық заңнаманы қалыптастыруда маңызды рөлін сақтайтынын білдіреді.
Әлеуметтік қолдаудан әйелдердің көшбасшылығына
Гендерлік теңдік саласындағы қазіргі сын-қатерлер туралы сөйлегенде, Әзімова Қазақстан әлсіз топтарды қолдауға бағытталған саясаттан біртіндеп қоғам дамуына әйелдердің белсенді рөлін мойындайтын кеңірек тәсілге көшіп келе жатқанын айтты.
«Бүгін біз тек әйелдер мен қыздардың осал жағдайын ғана емес, олардың ел мен әлемдік қауымдастықтың дамуына қосатын үлесін де айтуымыз керек», – деді ол.
Бұл процесте маңызды рөлді БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 1325 резолюциясын жүзеге асыру ойнайды. Ол әйелдердің шешім қабылдау және бейбітшілік орнату процестеріне қатысу қажеттілігін ерекше атап көрсетеді.
Еңбек нарығында тең мүмкіндіктер
Соңғы жылдары байқалған маңызды өзгерістердің бірі – әйелдерге шектелген кәсіби тізімнің жойылуы болды.
«Бүгінгі таңда Қазақстанда мұндай тізім жоқ», – деді ол, қосып, енді мемлекеттік саясат барлық қызметкерлер үшін жынысына қарамастан қауіпсіз еңбек жағдайларын қамтамасыз етуге бағытталғанын атап өтті.
Бұл шешім әйелдердің экономикалық мүмкіндіктерін кеңейту және еңбек нарығына тең қолжетімділікті қамтамасыз ету стратегиясының бір бөлігі болып табылады.
Конституциялық соттың рөлі
Тең құқықтарды қамтамасыз етуде Қазақстан Конституциялық сотының ерекше рөлі бар.
Әзімова маңызды прецедентке айналған нақты істі мысал ретінде келтірді. Сотқа денсаулығында проблемалары бар баланы тәрбиелеп отырған ер адам жүгінді. Ол ата-ана ретінде баланы күтуге арналған демалысты пайдалану құқығын қолданғысы келді, бірақ қолданыстағы заңнама мұндай кепілдіктерді тек аналарға ғана қарастырған.
Конституциялық сот бұл норманы әділетсіз деп танып, ата-аналардың тең құқыққа ие болуын бекітті.
Нәтижесінде заңнама өзгертілді, енді бала күтіміне демалысты ана да, әке де пайдалана алады, сондай-ақ тиісті әлеуметтік кепілдіктерге қол жеткізе алады.
Әзімоваға сәйкес, бұл мысал сот жүйесі гендерлік теңдікті практикада нығайтуға қалай ықпал ете алатынын көрсетеді.
Тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы күрес
Қазақстанда тұрмыстық зорлық-зомбылық мәселесіне ерекше көңіл бөлінеді.
Әзімова мемлекет бұл мәселені маңызды сын-қатер ретінде қарастыратынын және оны шешу үшін кешенді шаралар қабылдап жатқанын атап өтті.
Елде зардап шеккендерді қорғауға және алдын алуға бағытталған бөлек «Тұрмыстық зорлық-зомбылықты алдын алу» заңы бар. Сонымен қатар, жақында әйелдерді мәжбүрлеп үйлендіруге әкелетін ұрлау іс-әрекеттеріне қатысты қылмыстық заңнамаға өзгерістер енгізілді.
Конституциялық соттың төрайымы атап өткендей, кейде мұндай әдет-ғұрыптарды қате негізде ақтайды, бірақ мемлекет мұндай әрекеттердің мүлде қабылданбайтынын нақты көрсетеді.
«Біз ұрлау – дәстүр емес, өткеннің қалдығы екенін түсінуіміз керек», – деді ол.
Жаңа Конституция жобасында сондай-ақ ер мен әйелдің некесі ерікті одақ екендігі бекітілген. Бұл ереже некеге ерікті және саналы келісіммен кірудің маңыздылығын атап көрсетеді.
Әзімова атап өткендей, Қазақстанның мемлекеттік саясаты қоғамға айқын сигнал береді: әйелдерге қарсы зорлық-зомбылыққа жол берілмейді.
«Зорлық-зомбылық мәселелеріне – нөлдік төзімділік», – деді ол.
Сонымен бірге, Әзімова күресте тек жазалау емес, алдын алу шаралары да маңызды екенін баса айтты.
Ол құқықтық мәдениетті көтеру және қоғамда, әсіресе жастар арасында, зорлық-зомбылыққа қарсы теріс көзқарас қалыптастыру маңызды рөл атқаратынын атап өтті.
Әйелдердің сотқа қолжетімділігі
Қазақстан делегациясы қатысып отырған БҰҰ әйелдердің жағдайы жөніндегі комиссияның 70-ші сессиясының басты тақырыбы – әйелдердің сотқа қолжетімділігі.
Әзімоваға сәйкес, құқық пен заң – гендерлік теңдік саласында қол жеткізілген нәтижелерді жүйелі түрде бекітуге мүмкіндік беретін негізгі құралдар.
«Құқық пен заң – бұл қол жеткізілген нәтижелерді жүйелі түрде бекітуге мүмкіндік беретін құралдар», – деді ол.
Қазақстанның халықаралық форумдарға қатысуы тек өз тәжірибесін бөлісуге ғана емес, сонымен қатар басқа елдердің үздік тәжірибелерін зерттеуге мүмкіндік береді.
Референдумнан кейінгі жаңа міндеттер
Егер азаматтар референдумда жаңа Конституция жобасын қолдаса, Конституциялық сотқа қосымша функциялар беріледі.
Оның бір міндеті – қабылданатын заңдар мен нормативтік актілердің тек Конституция мәтініне ғана емес, оның рухы мен қағидаларына да сәйкес болуын қадағалау болады.
Әзімоваға сәйкес, бұл құқық үстемдігін нығайтуға және конституциялық нормаларды бірізді жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
Алға қадам
Конституциялық реформа, халықаралық механизмдерге қатысу және сот тәжірибесін дамыту Қазақстанның құқықтық институттарды нығайтуға және теңдікті ілгерілетуге ұмтылысын көрсетеді.
Әзімова атап өткендей, мемлекеттің басты міндеті – заңдарды қабылдау ғана емес, олардың өмірде нақты жүзеге асуын қамтамасыз ету.
Алдағы референдум осы процестегі маңызды кезеңге айналып, елдің құқықтық жүйесінің әрі қарай дамуын, оның ішінде әйелдердің құқықтарын қорғау мен зорлық-зомбылыққа қарсы күресті анықтай алады.
77 рет оқылды
_80_80.jpeg)
