Фото: Getty Images
Дональд Трамптың Венесуэладағы әскери операциясы әлемдік саясат пен АҚШ-тың халықаралық имиджіне елеулі әсер етті. Сенбі күні Мар-а-Лагодағы баспасөз мәслихатында Трамп АҚШ күштері Каракаста Венесуэла президенті Николас Мадуро мен оның жұбайын қолға түсіргенін жариялады. Осы орайда Ult.kz тілшісі «Венесуэладағы ойын» туралы әлемдік БАҚ не деп жатқанын анықтап көрді. Алдымен саяси оқиғаның негіздерін сараптап көрейік.
АҚШ президенті Дональд Трамп Венесуэла аумағындағы нысандарға, соның ішінде әскери объектілерге соққы беру туралы бұйрық берді. Бұл туралы америкалық CBS News хабарлады.
Бұған дейін Венесуэла астанасы Каракаста бірнеше жарылыс тіркелген. Президент Николас Мадуро елде төтенше жағдай жариялап, АҚШ шабуылын «империалистік агрессия» деп атады. Ол барлық Латын Америкасы елдерін бірлесіп қарсы тұруға шақырды.
«Тәуелсіздік немесе өлім. Отан, социализм немесе өлім. Біз жеңеміз», – деді Мадуро.
Боливарлық үкімет ел ішіндегі барлық күштерді жұмылдыру жоспарын іске қосып, халықты сыртқы шабуылға қарсы бірігуге шақырды. Ел аумағында төтенше жағдай енгізіліп, қарулы күреске жедел көшуге дайындық жүргізілуде.
Сонымен бірге, Мемлекеттік хатшы Марко Рубио мен Қорғаныс министрі Пит Хегсеттен тұратын топ елдің саяси тұрақтылығын бақылауға алатынын мәлімдеді.
«Біз елді қауіпсіз, дұрыс және теңгерімді өкілеттікке көшу мүмкін болғанша басқарамыз», – деді Трамп.
«Елді басқару» ұғымының нақты мәні әзірге белгісіз, бірақ бұл уәде президенттің сыртқы саясат бағытын түбегейлі өзгерту ықтималдығын көрсетеді.
АҚШ Венесуэла болашағын өзгертті ма?
Трамп сайлауалды науқанында «мәңгілік соғыстарға» қарсы тұруды, режимдерді ауыстыруға қарсылық көрсетуді және «Америка бірінші» саясатын жүргізуді уәде еткен. Дегенмен Венесуэладағы операция президенттің саясатында айтарлықтай бетбұрыс екенін көрсетті.
Бұрынғы шабуылдар: Сирия, Нигерия, Иран, Кариб теңізіндегі есірткі тасымалы, Йемен мен Сомали.
Венесуэладағы ерекшелігі: елді экономикалық күйзелістен шығару, саяси тұрақтылықты қалпына келтіру және аймақтық қауіпсіздікті сақтау.
Трамп «Венесуэланы қайтадан ұлы ету» арқылы MAGA (Make America Great Again) ұранын аймақтық деңгейде іске асыруға ұмтылып жатыр.
АҚШ ішіндегі реакциялар
Президенттің әрекеттері американдық саясаткерлер арасында қарама-қайшы пікір тудырды:
Республикалықтар: Кейбірі операцияны қолдап, оны «шешімді және ақталған» деп бағалады. Өкілдер палатасының спикері Майк Джонсон «қылмыстық режимге қарсы әскери әрекет» деп атады.
Марджори Тейлор Грин: Трамптың шетелдік агрессиясын сынға алып, MAGA жақтаушыларының сенімін сынға ұшыратқанын атап өтті.
Демократтар: АҚШ басқа елдерді басқармауы тиіс екенін, шексіз соғыстардан аулақ болу қажеттігін жеткізді. Сенатор Брайан Шац: «Біз режимдерді ауыстыру миссияларының америкалықтарға апатты салдар әкелетінін үйренуіміз керек» деді.
Стратегиялық мәні және мақсаттары
Трамп Венесуэладағы операцияны «Америка бірінші» саясаты аясындағы басымдықтарды іске асыру деп сипаттады:
Аймақтық қауіпсіздікті сақтау;
Тұрақты мұнай жеткізілімін қамтамасыз ету;
АҚШ ұлттық қауіпсіздігі үшін маңызды ресурстарды қорғау.
Президенттің айтуынша, Венесуэладағы әрекеттер «Батыс жартышардағы америкалық үстемдікке ешқашан сұрақ қойылмайтынын» көрсетеді. Дональд Трамп XIX ғасырдағы Монро доктринасын қайта қарап, оны «Донро доктринасы» деп атады.
Халықаралық реакция
Алайда операция халықаралық алаңда алаңдаушылық тудырды: Қытай: әрекетті «қауіпсіз мемлекетке абайсыз шабуыл» деп бағалады. Ресей мен Тайвань мәселесі: кейбір сарапшылар АҚШ әрекетін осы елдер үшін қолайлы кейіпте пайдалана алады деп есептейді.
Демократтар, керісінше, АҚШ-тың басқа елдерді басқармауы керегін, шексіз соғыстардан аулақ болу қажеттігін айтты. Конгресс мүшесі Хаким Джеффрис Трамптың Конгресспен кеңеспегенін сынап, президенттің Конституция бойынша заңды сақтау міндетін еске салды.
Операцияның нәтижелері мен келешегі
АҚШ Венесуэладағы операциясы кезінде американдықтар арасында шығын тіркелмеді, әскери техникаға да аз залал келді. Президент Дональд Трамп бұл әрекетті «құпия шабуыл» деп сипаттап, оны «АҚШ әскери қуаты мен қабілеттілігінің ең таңқаларлық, тиімді көріністерінің бірі» деп атады.
Енді Трамп өз президенттігін тәуекелге тігіп, АҚШ-тың Венесуэланы басқару және қалпына келтіру міндетін өз мойнына алатынын мәлімдеді. Дегенмен нақты механизмдер әзірге белгісіз. Президент пен оның командасы онжылдықтар бойы хаос күйінде тұрған елді нығайтып, аймақтық тұрақтылықты қамтамасыз етуі тиіс. Бұл аймақ Трамптың сыртқы саясат жоспарлары үшін маңызды сынақ болып отыр. Трампты бұрын қолдаған Конгресс мүшесі Марджори Тейлор Грин президенттің әрекеттерін сынады. Өткен жылдың соңында ол Трамппен ашық жанжалға барып, қарама-қайшылық тудырған еді.
«Америкалықтардың шексіз әскери агрессияға және шетелдік соғыстарға қарсылығы негізді, өйткені біз осы үшін төлейміз, ал екі партия – республикалықтар мен демократтар Вашингтонның әскери машиналарын қаржыландырып, ұстап тұрады», – деп жазды ол әлеуметтік желіде.
Бұл пікір Трамптың операциялары мен АҚШ сыртқы саясатының бағытына қатысты халықтағы алаңдаушылықты көрсетеді.
Халықаралық құқыққа сын және әлемдік реакция
АҚШ-тың Венесуэла президенті Николас Мадуроны қолға алуы мен әскери операциясы әлемдік дипломатиялық резонанс тудырды. Әлемдік БАҚ бұл әрекетті «халықаралық құқықты бұзу», «құқықтық тыйымдарды жою» және «мұнай ресурстарын басып алу арқылы фашистік акт» деп сипаттап отыр. Сарапшылар азаматтық соғыс қаупін және АҚШ пен Латын Америкасына босқындар ағылуын ескертуде.
The Washington Post «Операция аймақтағы қауіпсіздік динамикасын түбегейлі өзгертеді, АҚШ әскери күшінің нақты қауіп екенін көрсетті» деп жазса, The New York Times «Венесуэла операциясы Трамптың жаңа империалистік саясатының алғашқы көрінісі, АҚШ-тың әлемдегі орнын заңсыз және қауіпті түрде қарастыруын көрсетеді» деп жазды. Ал El Universal «Венесуэлаға араласу гуманитарлық дағдарыс қаупін арттырады, миллиондаған босқындар Латын Америкасы мен АҚШ-қа кетуі мүмкін» деп болжады.
Әлемдік сарапшылар Трамптың әрекеттерін халықаралық құқық нормаларына қарсы деп бағалады. Трамп операцияны «Америка бірінші» саясаты аясында орындағанын, Венесуэланың мұнай қорына қол жеткізу мақсатында жасалғанын ашық айтты. Алайда көптеген халықаралық және ішкі саясат сарапшылары бұл әрекетті заңсыз және қауіпті деп санайды.
