Коллаж: depositphotos.com
Қазақстандықтардың шетелде еңбек етуі – кездейсоқ құбылыс емес, ол ел ішіндегі еңбек нарығының, аймақтық теңсіздіктің және әлеуметтік қысымның айнасы. Атап айтқанда, Оңтүстік Кореядағы жағдай осы мәселенің ашық көрінісі болып отыр, деп жазады Ult.kz тілшісі.
Ерікті кету бағдарламасы – құқықтық жеңілдік
ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Корея Республикасында заңсыз жұмыс істеп жүрген қазақстандықтарға ақпан айының соңына дейін елден ерікті түрде кету мүмкіндігі бар екенін еске салды. Бұл әрекет айыппұл салынбай және қайта кіруге тыйым салынбай жүзеге асады. Бағдарлама құқықтық салдарды жеңілдетуге және өз мәртебесін реттеуге дайын азаматтарды қолдауға бағытталған.
Бағдарламаға қатысу үшін азаматқа тек төлқұжат, өз еркімен кету туралы өтініш және әуе билеті қажет. Алдын ала хабарламаны Корея Республикасының иммиграция кеңселері арқылы ұшу күніне дейін 15-тен 3 күнге дейінгі мерзімде беру ұсынылады.
Заңсыз еңбек – тәуекелге толы жол
Қазіргі уақытта Оңтүстік Кореяда шамамен 15 мың қазақстандық тұрады, оның 11 мыңы заңсыз еңбек етіп жүр. Заңсыз мәртебеде жұмыс істеу құқықтық қорғансыздыққа, депортация қаупіне және елге қайта кіруге тыйым салынуына әкелуі мүмкін. Еңбек министрлігінің ұсынымы – заңсыз жұмысқа қарамастан, азаматтар өз еркімен кетіп, екіжақты келісім аясында заңды түрде қайта барып еңбек ету.
Еңбек көші-қонының негізгі себебі – табыстағы айырмашылық. Қазақстандағы орташа жалақы ресми түрде өскенімен, нақты өмірде ол инфляция мен күнкөріс шығынын өтемейді. Шетелде, әсіресе Оңтүстік Корея мен Еуроодақ елдерінде, физикалық еңбекке төленетін ақы Қазақстандағы орташа жалақыдан бірнеше есе жоғары. Мысалы, ел ішінде 300–400 мың теңге алатын азамат шетелде дәл сондай жұмыс үшін айына 1–1,5 млн теңге табуы мүмкін.
Аймақтық теңсіздік пен әлеуметтік қысым
Шетелге кеткендердің басым бөлігі тек «жеңіл өмір» іздегендер емес. Олар ипотека мен несие төлеп, балаларын оқытып, ата-анасына көмектесу сияқты нақты өмірлік міндеттерді арқалап жүрген азаматтар. Сонымен қатар, еңбек көші-қоны көбіне ауылдық және моноқалалардан басталады: тұрақты жұмыс орындары аз, маусымдық еңбек басым, жастарға арналған мүмкіндіктер шектеулі. Бұл ішкі еңбек нарығының әлсіздігін көрсететін айқын белгі.
Оңтүстік Кореядағы жағдай заңсыз еңбек пен құқықтық шектеулердің нақты мысалы. Заңсыз жұмыс жеке адамның таңдауы емес, құқықтық механизмдердің жетіспеуінен туындаған салдар. Бұл тек айыппұл мен депортация қаупі ғана емес, жеке өмірге және отбасы жағдайына тікелей әсер ететін әлеуметтік қысым.
Сарапшылар заңсыз еңбек мәселесін тыйым салумен емес, жүйелі саясат арқылы шешу керектігін айтады. Шетелмен заңды еңбек келісімдерін кеңейту, ел ішінде бәсекеге қабілетті жалақы қалыптастыру, аймақтарда нақты жұмыс орындарын ашу және еңбек адамының беделін арттыру осы бағыттағы басты қадамдар.
Қазақстандықтардың шетелге кетуі – экономикалық қажеттілік пен әлеуметтік қысымның қорытындысы. Азамат елден кетпеу үшін оны ұстап тұратын экономикалық негіз бен сенімді болашақ қажет. Ал ол болмаған жағдайда, еңбек көші-қоны жалғаса береді, ал заңсыз еңбек азаматтарды құқықтық және әлеуметтік тығырыққа тірейді. Ең бастысы – мемлекет пен азамат арасындағы сенім, заңды еңбек пен әлеуметтік қорғаудың сенімді тетіктері қалыптасуы тиіс.
